Malta
Malta to niewielkie wyspiarskie państwo, którego stolicą jest Valletta. Jest to najmniejsza stolica w Unii Europejskiej – jej powierzchnia nie przekracza 1 km². Nazwa Malta pochodzi od fenickiego słowa malet – schronienie lub od greckiego meli – miód. Tu ok. 3500 r. p.n.e. powstała jedna z najstarszych cywilizacji basenu Morza Śródziemnego. Ze względu na dogodne położenie, mające strategiczne miejsce na rozwój handlu, Maltę przez wieki podbijały różne nacje między innymi Fenicjanie, Kartagińczycy, Rzymianie, Arabowie i Normanowie. W 1530 r. wyspę podbił zakon Joannitów – Kawalerowie Maltańscy, następnie Francja, a następnie stała się kolonią brytyjską. Po zakończeniu drugiej wojny światowej Malta była złączona Unią Personalną (głową państwa była królowa Elżbieta II), którą Malta zerwała w 1974 r. i stała się samodzielną republiką. W 2004 r. dołączyła do Unii Europejskiej.
Valletta - festiwale, lokalne święta
Valetta została założona przez zakon joannitów i nazwana na cześć ich Wielkiego Mistrza Jeana Parisot de la Valette, który dowodził wojskami zakonu podczas Wielkiego Oblężenia w 1566 roku przez Imperium Osmańskie. Miasto zaprojektował uczeń Michała Anioła – Francesco Laparelli. Od tego też czasu jest stolicą Malty.
Valetta jest najmniejszą stolicą w Unii Europejskiej, jednak ponad 300 zabytków znajdujących się na powierzchni 55 hektarów sprawia, że jest przez co uznawana jest za jedno z najbardziej zabytkowych miejsc na świecie. Z tego powodu w 1980 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ponieważ Vallettę założyli zakonnicy stąd wiele tu katolickich kościołów oraz rzeźb świętych ozdabiające rogi budynków.
Miasto zwiedzaliśmy spokojnym spacerem, bez pośpiechu, chłonąc jego wyjątkową atmosferę, która bardzo pozytywnie wpływała na nasze samopoczucie.
Maltańskie Balkony
Warto zwrócić uwagę na charakterystyczne kolorowe balkony nazywane na Malcie gallarija. Pierwsze gallarije wprowadził Wielki Mistrz zakonu joanitów Cotoner, który pochodził z Hiszpanii gdzie przez kilka wieków panowali Arabowie. Perforowana, drewniana zabudowa montowana na oknach pełniła dwie funkcje: wentylowania mieszkań, oraz umożliwiała arabskim kobietom wyglądania na ulice by mieć „okno na świat”, ponieważ nie mogły wychodzić z domu bez informowania o tym męża i musiały być odpowiednio ubrane. Na Malcie, chrześcijańskich kobiet te reguły nie obowiązywały, więc balkony powiększono, a drewniane ściany zastąpiono szybami.
Uliczki
Zwiedzając Valettę warto poświęcić sporo czasu na spacer wąskimi, stromymi uliczkami z charakterystycznymi balkonami i wspaniałymi fasadami budynków. Każda uliczka jest inna i każda z nich ukrywa coś wyjątkowego. Spacerując nimi mijasz kawiarnie, lokalne restauracje, kościoły. Co chwilę możesz podziwiać stare rzeźbione drzwi kołatkami w różnych kształtach lub małe kapliczki w ścianach budynków. Na uliczkach Valetty panuje przyjemny chłód co jest jedną z ich największych zalet.
Wynika to z tego, że:
- uliczki są wąskie i wysokie, przez większość dnia słońce nie dociera naraz wszędzie
- miasto zbudowane jest z kamienia – wolniej się nagrzewa i odbija część światła
- przewiew – wiele z uliczek prowadzi do morza, skąd wieje chłodniejsze powietrze
Muzeum Konkatedry św. Jan
St. John’s Co-Cathedra to jedna z najpiękniejszych barokowych świątyń w Europie. Muzeum katedralne posiada w swych zbiorach bezcenne dzieła sztuki między innymi obrazy Caravaggia („Ścięcie św. Jana Chrzciciela” ), rzeźby Berniniego i marmurowe nagrobki 400 rycerzy Zakonu Maltańskiego. Wnętrze jest pokryte złotem i barokowymi malowidłami Mattia Pretiego, sufit pokrywają freski przedstawiające życie św. Jana Chrzciciela, a posadzka jest pokryta Marmurowe płyty nagrobne rycerzy Zakonu Maltańskiego.
Muzeum mieści się w centrum Valetty. Godziny otwarcia czynne od poniedziałku do piątku (9:30–16:30, ostatnie wejście 16:00) oraz w soboty (9:30–12:30). Zamknięte w niedziele i święta. Cena biletu w 2025 roku 15 € dla dorosłych, taniej dla seniorów i studentów.
- płyty nagrobne rycerzy Zakonu Maltańskiego.
- Ścięcie św. Jana Chrzciciela – Caravagio
- malowidła Mattia Pretiego
- sufitowe freski przedstawiające życie św. Jana Chrzciciela
Port
Ta naturalna zatoka była wykorzystywana jako port już przez Fenicjan i Rzymian. Zatoka była głęboka, łatwa do obrony, a tu właśnie krzyżowały się szlaki handlowe. Przełomowa rozbudowa portu nastąpiła gdy joannici obronili Maltę przed Imperium Osmańskim. Podjęto wtedy decyzję o budowie przy porcie silnie ufortyfikowanej stolicy, składającej się z dwóch Portów – Grand Harbour od południowego-wschodu i Marsamxett Harbour od północnego zachodu. Fortyfikacje Grand Harbour są jednym z najbardziej rozbudowanych systemów obronno-portowych w Europie.
Miasta broniły cztery bastiony (St. Michael Bastion, St. Andrew Bastion, St. John Bastion, St. Peter & Paul Bastion), natomiast za murami Valetty wybudowano dodatkowe linie obrony:
- Floriana Lines – umocnienia chroniące Vallettę od strony lądu
- Bastiony Floriany – system fortów i rawelinów
- Fort Saint Elmo – kluczowy fort na końcu półwyspu Sciberras, ponieważ kontrolował wejście do dwóch portów (Grand Harbour i Marsamxett).
Ogrody Barraka
Ogrody powstały XVI wieku z inicjatywy włoskiego rycerza Balbianiego członka włoskiej grupy narodowej Zakonu św. Jana (joannitów) i do XIX wieku był prywatnym miejscem odpoczynku dostępnym tylko dla rycerzy mówiących po włosku. Nazwa „Barraka” pochodzi od włoskiego słowa „zadaszony taras”.
Ogrody Barraka składają się z Górnego i Dolnego. Z Górnego Ogrodu o 12.00 i 16.00 możemy obserwować pokaz salutu armatniego (wykonywanego przez żołnierzy w historycznych strojach z epoki) w Saluting Battery, który w przeszłości służył do synchronizacji czasu na statkach.
Zwiedzanie ogrodów jest bezpłatne. Aby dostać się dolnych ogrodów do górnych można skorzystać z windy (płatna do góry 1€, w dół za darmo) lub stromych schodów.
Karnawał
Główną atrakcją naszego pobytu w stolicy, była parada karnawałowa, której tradycje sięgają XVI wieku. Radosna i barwna atmosfera tego wydarzenia szybko udzieliła się również nam. Przecudne stroje, muzyka, zabawa, młodość – oj warto tu przyjechać właśnie w porze karnawału.
Mdina - miasto ciszy, Gra o Tron
Po karnawałowej, głośnej muzyce i tańcach chętnie udaliśmy się do „Miasta Ciszy”, jak nazywana jest Mdina. Nazwa ta nie nawiązuje do żadnego tajemniczego wydarzenia, a po prostu do faktu, że za murami panuje cisza. Spokój, który ogarnia człowieka tuż po wejściu do miasta, jest zbawienny. Nie ma tu samochodów, wielkich sklepów, neonów, klubów, dyskotek ani gwaru.
A co jest?
Jest cisza, a pośród niej Mdina Gate – przepiękna brama wejściowa, która pojawia się także w serialu „Game of Thrones”. Jest labirynt sennych uliczek w pastelowych kolorach, w których warto się zagubić. Jest też piękna katedra św. Pawła, wybudowana w miejscu, gdzie niegdyś stał dom Publiusza – pierwszego biskupa Malty. Są tu wiekowe kamieniczki z malutkimi balkonami i piękne place. Są kościoły, muzea oraz sklepiki z rękodziełem. Mdina jest absolutnie zachwycająca i niepowtarzalna.
Spacerowaliśmy zupełnie bez wyznaczonego celu, odkrywając co chwilę kolejne urokliwe miejsca.
Obecnie w Mdinie, która aż do XVI wieku oficjalnie pełniła funkcję stolicy Malty, mieszka jedynie 201 osób.
Błękitna Grota
Jest jedną z kilku połączonych ze sobą jaskiń i łuków skalnych. Dostać się do niej można tylko od strony morza. Woda w grocie ma intensywną niebieską barwę, która tworzy na skutek odbicia się promieni słońca od jasnego morskiego dna i ścian jaskini.
Gozo - spokój i natura
Jest drugą co do wielkości wyspą archipelagu maltańskiego. Jest ona spokojniejsza i bardziej dzika niż Malta. Nazwa Gozo pochodzi od arabskiego ghawdex – radość. Wyspa chociaż mniejsza od Malty jest warta odwiedzenia. Można tu zobaczyć między innymi megalityczne świątynie Ggantija starsze od piramid, sanktuarium Ta’Pinu Brasilica i zatokę Dwejra z zawalonym w 2017 roku Azure Window.
Sanktuarium Ta’Pinu Brasilica
Pierwsza kaplica powstała w tym miejscu prawdopodobnie w szesnastym wieku i należała do Filipa Gauci. Ta’Pinu dosłownie znaczy „od Filipa”. Początkowo kościół wyremontowany przez właściciela był pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Dopiero w XIX w. po objawieniach mieszkanki Gozo, Karmi Grima w 1883 roku, miejsce stało się słynnym sanktuarium maryjnym, gdzie zaczęto odnotowywać liczne uzdrowienia.
W związku z rosnącą liczbą przybywających tu wiernych w 1919 roku rozpoczęto budowę nowej świątyni w stylu neoromańskim, którą ukończono w 1931 roku. Kaplica z XVI wieku została wkomponowana wewnątrz bazyliki, za głównym ołtarzem. Wewnątrz kaplicy znajduje się cudowny obraz Wniebowzięcia Matki Bożej, z którym związana jest historia Karmni Grima.
Wierni, którzy doznali tu cudownego uzdrowienia zostawiają tu różne przedmioty(gipsy po złamaniach, kule, różańce) będące dowodem cudu.
Dziś Ta’Pinu jest najważniejszym sanktuarium na Malcie. Świątynię odwiedził m.in. Jan Paweł II w 1990 roku, a także Benedykt XVI i Franciszek.
Bazylika jest otwarta od 7:00 do 19:00 i jej zwiedzanie jest darmowe. Stworzono także aplikację pomagającą zwiedzającym, ale nie posiada ona wersji polskiej.
Dwejra
Dwejra to skalista zatoka ze stromymi klifami i unikatowymi formacjami skalnymi, jak Inland Sea (laguna otoczona skałami i połączona z morzem tunelem), Fungus Rock, Blue Hole i pozostałościami Azure Window, które zawaliło się w 2017 roku. Kręcono tu sceny do filmu „Gra o tron” (ślub Daenerys i Drogo). Miejsce to jest idealne do nurkowania. Nad laguną znajduje się Mała kapliczka pod wezwanie św.Anny.
Ciekawostki
Na wielu kościołach umieszczone są dwa zegary – jeden pokazuje właściwy czas, a drugi błędny. Ten zabieg ma ludowy charakter i według legendy służy zmyleniu diabła, aby ten nie wiedział, kiedy dokładnie odbywa się msza i nie zakłócał jej. Zegar z błędną godziną ma też wprowadzić w błąd diabła, który przyjdzie po duszę zmarłego w nieodpowiedniej godzinie.
Tradycyjne kolorowe łodzie rybackie luzzu z namalowanym okiem Ozyrysa mającym chronić przed złem. Kolory mają symboliczne znaczenie: żółty oznacza słońce, niebieski morze i niebo, czerwony energię. Najwięcej tych łodzi zobaczymy w wiosce rybackiej Marsaxlokk. Nazwa wioski pochodzi od słów: arabskiego marsa (port) i maltańskiego xlokk (wiatr sirocco)
Maltańczycy mają obsesję na punkcie drzwi. Każde są inne: kolorowe, z kołatkami w kształcie delfinów, ryb czy rąk, pełniąc funkcję naturalnej wizytówki właścicieli i dodając charakteru tradycyjnym fasadom domów
- Na Malcie praktycznie nie ma dzikich, groźnych zwierząt — żadnych wilków, niedźwiedzi ani węży jadowitych.
- W starszych częściach miast wiele domów ma nazwy zamiast numerów (np. „Sea Breeze”, „Dar Maria”), co może być wyzwaniem dla listonoszy
- Tradycyjna ryba „lampuki” (dorada) łowiona jest przy użyciu pływających liści palmowych, które przyciągają ryby, to bardzo nietypowa metoda!
- Na wyspach jest ponad 360 kościołów, podobno więcej niż dni w roku!
- Mimo że to kraj europejski, jeździ się tam po lewej stronie, to pozostałość po rządach United Kingdom.
- Fenek, królik — danie narodowe
- Święto truskawek odbywa się co roku, przeważnie w kwietniu w miejscowości Mġarr.
- Maltańskie świątynie megalityczne są starsze niż egipskie piramidy i Stonehenge.